بروجرد

مقدمه
ساختمان های متعدد با ارتفاع های متفاوت و نماهای نا متجانس و ناهمگون،بخشی لاینفک از زندگی ما در شهر شده است. به گونه ای به فضاهای سیمانی و بی روح و ساختمان ها با نمای نامناسب  از لحاظ رنگ ونوع مصالح در شهر عادت کرده ایم که گمان می کنیم شهرمان از گذشته تا کنون سیمای بی روح و کسل کننده ای داشته است.
در چنین فضایی است  که هنر و معماری ایران با آن جلوه های بی نظیر و قدمت هزار ساله اش را پاک از یاد می بریم. در واقع معماری ایرانی که روزی به خلق آثاری بی نظیر مشهور بود، در گذر زمان به فراموشی سپرده شده است.زندگی شهر نشینی و مشکلات روز افزونش سبب شده است به خاطر نیاوریم که شهرمان بناهایی دارد که هریک دوره ای از تاریخ را روایت می کند و نبوغ هنرمندان و معماران بروجردی را منعکس می سازد. پس هر یک از ما وظیفه داریم در حفظ جلوه های این میراث گرانقدر بکوشیم و ضمن حفظ آن آثار،از ایجاد فضاهای بی روح در شهر جلوگیری کنیم.
وجه مشترک بناهایی که در بروجرد ساخته می شد همانند بسیاری دیگر از شهرهای تاریخی کشورمان رنگ های طبیعیِ مصالح محلی بود که بناها به وسیله آن ساخته می شد. رنگ هایی که به شهر چهره ای هماهنگ و همگون می داد و با اقلیم شهر و روحیه و فرهنگ شهروندان مطابقت داشت. این رنگ ها چنان تثبیت شده بود که به عنوان بخشی از هویت شهر محسوب می شد.
در گذشته با وجود تفاوت در مقایس  و عملکرد، نوعی وحدت بر سراسر ساختمانهای شهر حاکم بود، به طوری که در زمینه خاکی بناهای شاخصِ شهری به ویژه بناهای مذهبی با رنگ فیروزه ای کاشی ها متمایز بودند و آسمان آبی در کنار زمینهء خاکی ساختمانها و گنبدهای فیروزه ای و درختان سرسبز، آرام بخش ساکنان شهر بود. آرامشی که امروزه درسایه مدریتی معیوب وغیربومی و استفاده نامناسب از رنگ و نماهای ناهمگون از میان رفته است و ساختمان های سیمانی و سنگی واغلب بدون نما! و درختانی با سبزینه های نیم بند ضمن تشدید آشفتگی بصری شهروندان، آرامش روحی آنان را نیز به مخاطره افکنده است.
شاخصه های معماری بروجرد:
علاوه بر رنگ که شاخصه مهم بناهای بروجرد بود، سه مولفه تقابل، تضاد و تجانس که در نمای ساختمان های  گذشته این شهر مورد توجه قرار می گرفت رابطه هر بنا را با بناهای اطراف مشخص می کرد به طوری که اکثر بناهای موجود با بناهای مجاور خود تجانس می یافت و نوعی هارمونی ایجاد می کرد.رابطه ای که در ساخت و سازهای جدید مورد توجه قرار نگرفته است و در شرایط کنونی هر بنای مسکونی درشهر با تفاوت زیاد از نظر جنس مصالح، رنگ و فرم های به کار گرفته شده با ساختمان های اطراف خود تقابل دارد و رقابت برای متمایز ساختن یک ساختمان از ساختمان های اطراف افزایش یافته است.
در گذشته اگر بنا بود ساختمانی به لحاظ نوع خود در سطح شهر مطرح باشد هرگز این ساختمان از نظر مصالح و رنگ از ساختمان های اطراف متمایز نبود بلکه ساختمان مورد نظر از نظر نوع مصالح (خشت و آجر) و متن رنگ (بژ) با ساختمان های اطراف سازگار و هماهنگ بود و تنها کمیت هایی نظیر مساحت، تناسبات نما، ابعاد ورودی، نوع تزئینات خطوط تراز و سبک کاشی کاری، آن بنا را از ساختمان های اطراف خود متفاوت می کرد و در شاخص شدن بنا نقش داشت.
بعنوان نمونه سازندگان بنای مسجد جامع در بروجرد با آنکه در طراحی، عنصر تقابل با زمینه را مد نظر قرار داده اند، ولی در عین حال تجانس این بنا با ساختمان های اطراف را از نظر مصالح و رنگ نیز مورد توجه قرار داده اند. بنابراین معماری خاکی در زمینه رنگ بژ، در بناهای مهم گذشته بروجرد رعایت می شد و هر بنا به عنوان یک عنصر شهری ملزم به رعایت آن بود.
مولفه هایی که به صورت صحیح به کار نمی رود:
امروزه سه مولفه ذکر شده توسط طراحان شهری مورد توجه است ولی به صورت صحیح مورد استفاده قرار نمی گیرد. بنابراین شاهدیم که هر بنای مسکونی با تفاوت زیاد از نظر جنس مصالح، رنگ وفرم های به کار گرفته شده با ساختمان های اطراف خود تقابل دارد.این گونه بناها که درشهر بروجرد ساخته شده اند هیچگونه َتشَخُصی ندارند و کمتر به عنوان نشانه های شهری مطرح هستند و کیفیت تقابل در عین تجانس در آنها دیده نمی شود.(مانند ساختمان جدیدالتاسیس دانشگاه ایت ا...العضمی بروجردی) عدم توجه به کیفیت تقابل درعین تجانس درسیمای شهری بروجرد نوعی سردرگمی وپریشانی درفضای شهری را سبب شده است.
 بی توجهی به سطوح نما:
در طراحی ساختمان ها و معماری قدیم، تمام سطوح نما اهمیت ویژه داشت و دو مولفه دامنه دید (فاصله ناظر از ساختمان) و دامنه زمانی (طول مدت زمانی که هر ساختمان به تجربه بصری درمی آید) در طراحی عناصر ساختمان مورد توجه قرار می گرفت و طراحان با تزئینات ظریف نما با ایجاد تضادهای بصری ، روح شهروندان را تلطیف می کردند.
در معماری ایرانی به خصوص شهرهای تاریخی مانند بروجرد همه ی عوامل موثر در زیبایی نما از قبیل مصالح، سطوح پر و خالی ، خطوط تراز، با هماهنگی و سازگاری با بناهای اطراف به کارگرفته می شد ، ولی امروزه گنجینه غنی و پربار هنر و معماری خود را به فراموشی سپرده ایم و آن را با معماری ناآشنایی جایگزین کرده ایم که زمینه های اغتشاش بصری و به هم ریختگی نمای شهر را با ارزش های بروجرد قدیم فراهم آورده است.
رنگ معماری خاص بروجرد:
معماری بروجرد از خاک است، نه سنگ.آنچه صاحب نظران را در مواجهه با معماری بروجرد شگفت زده می سازد این است که معمار بروجردی از ترکیب آب و خاک گل ساخته و دیوار بنا کرده و گل را قالب زده و خشت ساخته و خشت را به آجر تبدیل کرده و ساختمانی زیباتر خلق کرده و آجر را با حرارت بیشتر به سفال تبدیل کرده و با آن ظرایف معماری اشکال را ساخته و سفال را با حرارت و امتزاج با رنگ های طبیعی به کاشی تبدیل کرده و دنیایی از زیبایی را در خارج و داخل بنا خلق نموده است.
اما اکنون اثری از رنگ خاک، گل، سفال و کاشی درمعماری بروجرد نیست!؟ آن تناسبات بی نظیر میان طول، عرض وارتفاع، کتیبه ها، پنجره ها، هماهنگی و هارمونی و کاشی کاری های هفت رنگ به فراموشی سپرده شده است..
 بازگشت به معماری اصیل:
بازگشت به ارزش های اصیل معماری ایرانی اسلامی بروجرد، تنها به شناخت و تصمیم شهروندان و طراحان شهری بستگی دارد. در این میان نقش شهرداری بعنوان َقیِم از اهمیت ویژه ای برخوردار است که با مدیریتی هدفمند ارزش های بروجرد قدیم را حفظ نموده، رابطه ای منطقی بین بروجرد گذشته و بروجرد اکنون ایجاد نماید. برای بازگشت به معماری اصیل موارد زیر بایستی بررسی شود :
الف -جنس نما :
 جنس مصالح ساختمان در ساختمان های کنار هم بررسی شود. ازاین طریق میتوانیم نوعی هارمونی درساخت وسازها ایجادنمایم.بعنوان مثال درپوشیدن لباس اگربلوزاسپرت راانتخاب میکنیم بهتراست شلواروکتمان هم اسپرت باشد.مطماً کت وشلوارباکفش اسپرت همخوانی ونمای زیبایی نخواهد داشت.
 ب-هماهنگی ساختمان با ساختمان های اطراف :
ساختمان های کنار هم از نظر ارتفاع، تراز سقف روی پارکینگ و دیگر ارتفاعات طبقات بررسی شود تا هماهنگی مناسبی ایجاد شود.  با توجه به اینکه بناهای قدیمی و تاریخی در بروجرد وجود دارد، طراحان باید خود را موظف بدانند که هماهنگی میان ساختمان های جدید با ساختمان هم جوار قدیمی تر ایجاد کنند زیرا سالیان طولانی این بناها در شهر باقی مانده و تاثیر بسیاری بر هماهنگی یا عدم هماهنگی اجزای شکل دهنده سیمای شهری می گذارند.
ت-توازن در طراحی و نصب تابلوهای تبلیغاتی :
ساختمان ها با کاربری های متفاوت تجاری، اداری و آموزشی تابلوهای خاص خود را دارند و درکنار این تابلوها، تابلوهای تبلیغاتی و راهنمایی و رانندگی نیز با توجه به ضرورت های زندگی شهری وجود دارند که هریک می توانند سیمای شهر را آ شفته سازند. بنابراین نیاز است نوعی هماهنگی در جنس ، ابعاد و مکان نصب این تابلوها وجود داشته باشد.با دسته بندی حرفه ها می توان برای هر گروه تابلوهای خاصی را برنامه ریزی کنیم و با هماهنگ ساختن تابلوهای مربوط به یک حرفه از نظر اندازه، شکل، جنس و محل نصب نوعی هماهنگی به وجود آوریم تا اندازه تابلوها، رنگ و زمینه  و طریقه نصب آن متناسب با موقعیت قرارگیری درشهر، ارتفاع و نوع شغل تنظیم گردد.
 
حفظ بناهای یادمانی :
 بناهایی که در فهرست آثار ملی ثبت شده اند تقریباً از خطر نابودی و کلنگهای سلیقه ای فردی یا گروهی! رمیده اند، اما بعضی بناها و فضاها نیز ارزششان کمتر از آثار ثبت شده نیست. آنها یاد و خاطره ها را در ذهن شهروندان زنده می کنند، از جمله این بناها می توان به سینماها ، مهمانخانه ی مقدم، ساختمان های اداری مانند دارایی ، بانک ملی مرکزی و ... اشاره کرد.
 
چه باید کرد ؟
ابتدا لازم است قبول کنیم و به این باور برسیم که در شهرمان فضاهای شهری و بناهای تاریخی ارزشمند با معماری الگو داریم که به درد می خورند  وبخشی از هویت شهر مربوط به وجود آنهاست. تنها پس از آن خواهیم توانست به جمع آوری و تدوین قانون جامع شهری در چهارچوب حفظ و احیای معماری خاص بروجرد بپردازیم. روشن است که تعیین راهبردهای مدیریتی برای نیل به اهداف حفاظتی باید از طرف مقامات مسئول و تصمیم گیر در شهرداری صورت گیرد و زمینه های تحقق آنها توسط ایشان و البته کمک ساکنان فراهم آید. این راهبردها و سیاست ها میتواند موارد زیر باشد.
1-    ایجاد ستاد ویژه ی رسیدگی به مناطق تاریخی بروجرد با محوریت شهرداری متشکل از کارشناسان جامعه شناس، اقتصاد دان و مهندسین معماری و ارتباط آنها با سازمان میراث فرهنگی.
2-     تامین پشتوانه های قانونی برای اجرای آیین نامه های مصوب ساخت و ساز در شهرداری.
3-     تهییه ی طرح های معماری مناسب و همگون بطور رایگان جهت فرهنگ سازی ساخت وسازها حتی برای پمپ بنزین ها.
4-     دسته بندی کارشناسانه ساخت و سازهای جدید بر اساس ظوابط و دسته بندی های طراحی شده.
5-     تعریف ساخت و ساز در هر دسته از نظر نوع معماری،  رنگ و نوع مصالح و ... .
6-     تقویت هم پیوندی  الگوی تاریخی با الگوی توسعه ی کلان و جدید شهر. يکي از نخستين مسجدهاي ساخته شده در ايران
 
نگاهي به معماري مسجد جامع بروجرد
مسجد جامع بروجرد که به مسجد جمعه نيز شناخته مي‌شود، مسجدي تاريخي و از بناهاي تاريخي مشهور شهر بروجرد است. مسجد جامع بروجرد يکي از نخستين مسجدهاي ساخته شده در ايران است؛ که در قرن دوم تا سوم هجري در شهر بروجرد بنا نهاده شده است.
مسجد جامع بروجرد که از جمله مساجد قرون اوليه اسلام در ايران است در دل يکي از محله‌هاي تاريخي شهر بروجرد به نام دودانگه واقع شده و به لحاظ معماري و قدمت، از بناهاي منحصر به فرد استان لرستان و شهر بروجرد است.
مسجد جامع بروجرد در اصل بر روي يک آتشکده بنا نهاده شده است. در ابتدا مسلمانان در بسياري از شهرهاي ايران ناگزير از ساختمان هاي پابرجا (يا نيمه ويراني که بازسازي شده) براي نماز و نيايش پروردگار يکتا بهره گرفتند. مسجد جامع بروجرد هم آتشکده اي نيمه ويران بوده که به مسجد تبديل شده است.
 بين سال‌هاي ۱۵۰ تا ۲۲۶ قمري و در زمان حکومت ابودلف بر غرب ايران، بناي مسجد جامع بروجرد با حضور وزير وي با نام حمويه يا حموله آغاز شد. شبستان شمالي مسجد نيز اندکي ديرتر و در قرن چهارم ساخته شد.
با توجه به قدمت طولاني و دوازده قرني اين مسجد، آسيب‌هاي متعددي بر آن وارد شده و بارها مورد بازسازي قرار گرفته است. شواهد و کتيبه‌هاي گوناگون، از بازسازي مسجد در دوره‌هاي سلجوقي، صفوي و قاجار خبر مي‌دهند.
محوطه سازي مسجد در قرون چهار و پنج هجري و نيز الحاقات و تعميرات آن بر طبق کتيبه‌هاي موجود، در سال‌هاي ۱۰۲۲، ۱۰۶۹، ۱۰۹۲ و ۱۲۰۹ قمري صورت گرفته است.
معماري مسجد جامع بروجرد منحصر به فرد، و يکي از شاهکارهاي تاريخ معماري ايران مي‌باشد که هم ويژگي هاي معماري اسلامي و هم معماري باستاني ايران را در خود جاي داده است. بخش قديمي تر بنا، گنبدخانه آن است که در ضلع جنوبي قرار گرفته است.
 مسجد داراي دو درب غربي و شرقي است که به صورت غير مستقيم به صحن اصلي باز مي‌شوند. درب غربي مربوط به دوره صفويان است و درب شرقي در کنار بازار کوچکي (امروزه معروف به بازار زغال فروش ها) قرار گرفته و کنده کاري هاي زيبايي دارد، ورودي مسجد از در شرقي بسيار زيبا و هنرمندانه است.
 در جنوب صحن، گنبد و ايوان اصلي مسجد که قديمي ترين بخش آن است قرار دارد و در ضلع شمالي نيز شبستان مسجد با ارتفاعي کمتر از ساير بخش‌ها قرار گرفته که در تابستانها فضاي خنکي را ايجاد مي‌کند. ايوان جنوبي داراي دو گلدسته است که بعدها به مجموعه افزوده شده است.
بناي‎ اوليه‎‎ اين‎ مسجد به صورت‎ مجموعه‌اي‎ شامل‎ مسجد، حمام‎، آب‎ انبار، ساختمان‎‎ غريب‎ خانه‎، ميدان و ساير متعلقات‎ بوده‎‎‎ که امروزه بعضي‎ از اين‎ آثار از بين‎ رفته‎ است‎.
غريب خانه در گذشته احتمالا يک نوانخانه و استراحتگاه عمومي براي قديمي‎ ترين‎‎ بخش‎ آن فضاي‎ زير گنبد خانه‎‎‎ است‎‎ که قدمت آن‎‎ به اواسط قرن 4 هجري‎ شمسي‎‎ مي رسد.
بناي‎ مسجد جامع‎ از نظر شکل‎ از نوع مساجد تک ايواني است‎ که‎ داراي‎ دو در ورودي‎‎ در قسمت‎‎هاي شرقي‎‎ و غربي است. بنا شامل‎ يک‎ حياط مرکزي،‎ ايوان‎، فضاي‎‎ گنبدخانه‎ و شبستانهاي اطراف‎ آن‎ و يک‎ شبستان‎ وسيع‎ زمستاني‎ در ضلع شمالي حياط مرکزي است.
بخش قديمي اين مسجد شبستان جنوبي و گنبد آن است كه همانند چهارطاقهاي زمان ساسانيان مي باشد . نقشه مسجد از يك قسمت وسط به ابعاد10×10و دو قسمت طرفين به ابعاد20×10مترتشكيل شده است ارتفاع گنبد آن كه در وسط بنا ايجادشده  تا كف مسجد نزديك به20 متر است.
بنابر شواهد موجود، صفويان، زنديان و قاجار تعميرات بنيادي در مسجد انجام داده‌ اند و بخش‌هايي نيز به آن افزوده اند.
يکي از ديدني‌هاي اصلي اين مسجد منبر چوبي نه پله آن است و حکاکي روي آن، تاريخ 1660 هجري قمري را نشان مي‌دهد. سازنده آن، يارمحمد نجار بوده است.
در بين اهالي بروجرد شايع است که امام حسن(ع) سفري به بروجرد داشته و بر بالاي اين منبر سخنراني کرده است که با توجه به تاريخ ساخت منبر و نبودن اطلاعات کافي، نمي توان به طور قطعي در مورد صحت اين مسئله اظهار نظر کرد.
مواد و مصالح مسجد جامع بروجرد از آجر ، كاشي ، ملات است .  اين بنا  به شماره 228 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است .
مسجد جامع بروجرد در جريان بمباران هواپيماهاي عراقي در خلال جنگ تحميلي خسارات شديدي ديد و بخش‌هايي از شبستان شمالي آن ويران شد.
با توجه به اينکه شهرستان بروجرد بر روي گسل قرار دارد تاکنون زمين لرزه هاي متعدد و بارندگي هاي شديد، آسيب هاي جدي بر مسجد جامع بروجرد و ديگر آثار باستاني اين شهرستان وارد آورده است.
آخرين زلزله خسارت زا در اين شهرستان زلزله سال 86 است که موجب تخريب و ترک خوردگي بناي اين مسجد شد و به همت ميراث فرهنگي استان مرمت شد.
مسجد جامع بروجرد امروزه به دنبال ساخت و ساز هاي بي رويه در اطراف مسجد، کاربري نامناسب مغازه هاي مجاور مسجد، رطوبت، لرزش و نيز برخي تعميرات سطحي و غير کارشناسي، آن را در معرض خطر جدي قرار داده است.
رئيس اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري بروجرد درباره مسجد جامع بروجرد گفت: اين مسجد در قلب بافت تاريخي و در مركز قديمي‌ترين محله و هسته اوليه شكل‌گيري شهر در كنار بازار تاريخي واقع شده است.
 حجت‌الله يارمحمدي افزود: اين بنا با سابقه بيش از 1000 سال يكي از مساجد شاخص اوليه اسلامي در ايران است كه در طول تاريخ حيات خود دستخوش تغييرات و تحولاتي نيز واقع شده است.
وي اظهار کرد: بنا در گذشته به صورت يك مجموعه شامل مسجد،‌ حمام،‌ آب انبار،‌ غريب خانه(آبريزگاه كنوني)،‌ ميدان و ساير متعلقات بوده كه امروزه بعضي از اين آثار از بين رفته‌اند.
 رئيس اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري بروجرد تصريح کرد: بسياري از مردم بر اين باورند كه مسجد بر روي آتشكده‌اي پيش از اسلام ساخته شده، ولي براساس پژوهشها و بررسي‌هاي كه تاكنون صورت پذيرفته اين موضوع مسجل نشده و تأييد و رد اين مطلب نياز به مطالعه بيشتري دارد.
يارمحمدي ادامه داد: قديمي‌ترين آثار يافت شده تاكنون در آن مربوط به اواسط قرن چهارم هجري يعني دوره آل بويه بوده،‌ البته نشانه‌هايي از وجود مسجدي قديمي‌تر از نوع مساجد اوليه ستوندار(احتمالاً‌ قرن سوم هجري همانند مسجد جامع اصفهان) يافت شده كه اين مهم نيز نياز به بررسي و مطالعه بيشتري دارد.
 وي خاطرنشان کرد: بناي موجود مسجد از نظر فرم از نوع مساجد تك ايواني بوده كه داراي دو درب ورودي در جهات شرق و غرب بوده و شامل يك حياط مركزي مستطيل،‌ ايوان،‌ فضاي گنبد خانه و شبستانهاي اطراف آن و يك شبستان وسيع زمستاني در طرف شمال حياط مركزي است.
 رئيس اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري بروجرد افزود: قديمي‌ترين بخش به دست آمده از پژوهشهاي صورت گرفته تاكنون فضاي زير گنبد خانه بوده كه مربوط به اواسط قرن 4 هجري است و شواهد آن در عمق 180 سانتيمتري از كف فعلي مسجد به صورت سالم يافت شده است.
 يارمحمدي اضافه کرد: اين فضا احتمالا به صورت منفرد و در خارج از مسجد ستون دار اوليه(مانند گنبد نظام الملك در مسجد جامع اصفهان)‌ ساخته شده است.
 وي گفت: در دوره بعد يعني زمان سلجوقيان اين بنا آباد شده و از اعتبار كافي برخوردار بوده و تزئيناتي به آن افزوده شده كه كتيبه آجري باقيمانده به خط كوفي در ديوار جنوبي گنبد خانه و بالاي محراب، گواه اين مطلب است.
رئيس اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري بروجرد افزود: متن كتيبه فوق «بسم الله اللهم اغفر امر هذه القبه الصدر الاجل مجدالدين جمال الاسلام عزالملك ابوالعز محمد بن طاهر بن سعيد اطااله بقائه» است.
 يارمحمدي اظهارکرد:‌ بعد از آن يعني در زمان ايلخاني بنا داراي يك دوره ركود و فترت مي‌شود كه دليل آن شايد مربوط به حملات ويرانگر مغول و زمين لرزه‌اي است كه در سال 715 ه . ق در منطقه به وقوع پيوسته و باعث ويراني بخش عمده‌ شهر و بخشهايي از مسجد مي‌شود.
 وي تصريح کرد: بنا در دوره بعد يعني زمان جانشينان تيمور دوباره احياء شده و بخشهايي به آن افزوده مي‌شود اين دوره شامل تعمير گنبد ريخته شده دوره قبل و احداث ايوان و شبستانهاي شرقي،‌غربي و شمالي است.
رئيس اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري بروجرد ادامه داد: طبق كتيبه‌هاي سنگي موجود در قسمتهاي مختلف بنا در زمان صفويه در سالهاي 1022،1023 و 1091 ه . ق مرمت شده است.
 يارمحمدي افزود: سرانجام در دروه‌هاي زنديه و قاجاريه نيز تعميرات و الحاقاتي ازجمله اضافه کردن دو مناره در طرفين ايوان كه تاريخ ساخت آن 1209 بوده،‌ صورت پذيرفته است.
 وي اضافه کرد: اين بنا از جمله مهمترين يادگارهاي معماري بر جاي مانده از گذشته اين شهر كهن و شناسنامه‌ و شاهدي معتبر از دوران پيشين است كه نيازمند بررسي و مطالعه و توجهات همه جانبه‌اي است.
 
  مسجد جامع بروجرد - شاهکار معماری لرستان مسجد جامع بروجرد یکی از نخستین مسجدهای ساخته شده در ایران است که در قرن دوم تا سوم هجری در شهر بروجرد بنا نهاده شده است. این مسجد در دل یکی از محلههای تاریخی شهر به نام «دو دانگه» واقع شده و به لحاظ معماری و قدمت، از بناهای خاص استان لرستان و شهر بروجرد است. معماری مسجد جامع بروجرد یکی از شاهکارهای تاریخ معماری ایران میباشد که هم ویژگی های معماری اسلامی و هم معماری باستانی ایران (ساسانیان) را در خود جای داده است. در چند سال اخیر بدلیل عدم رسیدگی، بازسازی، نشت نم و باران از بام بنا، رویش گیاهان هرز بر روی گنبد و بنا و همچنین صدمات و فرسودگی ستون های اصلی مسجد و ریزش آجر ها این بنای تاریخی دچار مشکلاتی شده است. 
 
 
 بروجرد : مسجد سلطانی         moschee Borujerd Soltani Moschee
 از جمله آثار ارزنده معماری دوره اسلامی در بروجرد  مسجد امام است. این بنا یکی از ارزشمندترین و ممتازترین بناهای بروجرد به شمار میرود. مسجد دارای سه درگاه می باشد درگاه شمالی آن به طرف خیابان جعفری باز می شودو دارای طاق و مقرنسهای بسیار زیبا ست که با کاشی خشت هفت رنگ به سبک دوره قاجاری تزیین و در میان آن نام فتحعلیشاه قاجار نقش بسته است. طرح ونقشه این بنا از مسجد امام تهران الگو برداری شده است. راه ورودی غربی آن به سمت بازار دواتگران باز می شود و به خیابان صفا راه دارد. شبستان جنوبی زیر گنبد اصلی قرار دارد. بلندای طاق آن 17 متر است و حاشیه آن با کاشیهای سیاه و قهوه ای تزیین شده و محراب این شبستان گچبری شده است. ایوان شمالی مسجد 17 متر بلندی دارد و حاشیه آن با کاشی معرق تزیین شده که در نوع خود از کاشیهای بی نظیر قاجاریه محسوب می گردد. مسجد امام یکی از حوزه های علمیه قدیمی به شمار می آید که دارای ارسی های مشبک و زیبایی است و در آن 16 حجره برای سکونت طلاب در نظر گرفته شده است. این بنا مربوط به دوره قاجاریه و به شماره 394 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
 
       *          *           *          *            *            *            *           *
 
 
  بروجرد : امامزاده جعفر          Borujerd : Imamzadeh Ja'far
 بنای تاریخی امامزاده جعفر در قسمت شرقی شهر بروجرد واقع شده است. به استناد کتیبه های موجود امام زاده جعفر (ع) فرزند امام موسی کاظم (ع) است اما برخی از منابع و متون تاریخی با پنج (5) واسطه نسبت این امام زاده را به امام سجاد(ع) مرتبط می سازند.ساختمان گنبد هرمی شکل این آرامگاه نمونه ای بسیار زیبا از هنر و معماری عهد سلجوقی می باشد. داخل حرم هشت ضلعی است و در وسط آن معجری از چوب و ورشو ساخته شده است. این معجر روی قبری که شش پله پایین تر از حرم است قرار دارد. طبقات بقعه غیر از مخروط انتهایی 18 طبقه است. تاریخ وفات امام زاده جعفر 525 هـ.ق است. اندازه کلی زیر بنای مقبره 22*20 و ارتفاع آن 20 متر است. سقف آن روپوش و نمای بیرونی آن هرمی شکل با مصالح آجر و کاشی و داخل بنا آیینه کاری است. بر روی درب کنده کاری شده آن آیاتی از قرآن کنده کاری شده است. این مقبره در سال 1208 به فرمان تقی خان حاکم آن زمان بروجرد تعمیر و مرمت شده است. در محوطه این امامزاده پنجاه اصله درخت موجود است که دو اصله آن چنار و یکی از آنها 380 سال قدمت دارد. بنای مذکور مربوط به دوره سلجوقی (717 ه.ق) و به شماره 1855 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
                        *       *       *       *       *       *       *       *
 
 
  بروجرد : شاهزاده ابوالحسن ، محلهء میر
          Borujerd : Imamzadeh Shahzadeh Abol-Hasan
 
این مقبره  در خیابان صفا در بروجرد واقع شده است. درب این مقبره به خیابان باز می شود و مورد احترام اهالی بوده و به شاهزاده ابوالحسن مشهور است که نسب شریف این امامزاده به چهار واسطه به حضرت زین العابدین (ع) می رسد.کاشی کاریهای حرم امامزاده نیز بسیار چشمگیر و کم نظیر است و این اصل مهم در معماری اسلامی است که اصولا بیشترین تزئینات و آرایه ها را در درون بنا به کار می گرفتند و در تمامی بیرون بنا از آراستن و زیورآلات پرهیز می کردند.در کتیبه بالایی آیاتی از کلام الله مجید به این مکان معنوی حس خاصی بخشیده است.امامزاده ابوالحسن زیارتگاه دلسوختگان خاندان عصمت و طهارت و اولاد آنهاست. پیر و جوان، مرد و زن به زیارت می شتابند و به ضریح و حرم او بوسه می زنند و نیاز خویشتن می گویند. حرم، مقبره هشت ضلعی است که طاق آن شش متر ارتفاع دارد. در وسط آن دو ضریح چوبی و آهنی وجود دارد و در میان آنها قبر قرار گرفته است. با دیدن این همه ذوق و اخلاص آدمی به فکر می افتد که گویی هنرمندان مسلمان تمام شوق و ذوق خود را به کار گرفته اند که با پیوستن و ارتباط دادن تمامی این هنرها مجموعه ای شگفت از زیبایی و هنر بسازند تا روح را هر چه بیشتر به خدایش نزدیک گردانند. بر فراز مقبره مبارک این امامزاده شاهکار کم نظیری از هنر آیینه کاری است و آن چنان است که نور و روشنایی آسمانی را در مقبره دوچندان می کند.
 
                *        *        *        *        *        *        *        *
  

  بروجرد : مسجد جامع  قرن دوم ، متعلق به دوره آل بويه
                                moschee Borujerd : Ghasem  
 این بنا در خیابان جعفری شهر بروجرد واقع شده است. مسجد جامع بروجرد یکی از کهن ترین مساجد غرب ایران است. بخش قدیمی این بنا شبستان جنوبی و گنبد آن است که همانند چهار طاقهای زمان ساسانیان می باشد. نقشه مسجد از نوع یک ایوانی است و از یک قسمت وسط به ابعاد 10×10 سانتی متر و دو قسمت طرفین به ابعاد 20×10سانتی متر تشکیل شده است. ارتفاع گنبد آن که در وسط بنا ایجادشده تا کف مسجد نزدیک به 20 متر است و زمان ساخت آن به عهد سلجوقی برمی گردد. بر اساس کتیبه های موجود این مسجد در زمان شاهان صفوی، در سالهای 1022 هجری، 1023 هجری، 1091 هجری و سرانجام در سال 1209 هجری تعمیر و مرمت شده است. مسجد دارای تزئینات آجری و کاشی کاری بوده است که در طول زمان و بر اثر عوامل طبیعی چون زلزله تخریب شده است. مواد و مصالح آن از آجر، کاشی و ملات است. این بنا مربوط به دوره سلجوقی است و به شماره 228 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
"آتشگاه: آتشگاه چهار دیوار داشته که آتش در وسطش قرار داشت. پس چهار دیواری را حفظ کرده ولی آتش را از وسط هل داده و گوشه دیوار قرار داده و نامش را محراب گذاشته اند. حتی بسیاری از مساجد اولیه ایران مستقیما روی آتشگاه‌های باقیمانده از ساسانیان برپا شدند که نمونه اش مسجد جامع بروجرد است. در جاهای دیگری نیز پلان (نقشه) آتشگاه را گرفته اند و بر اساس آن مسجد ساخته اند . "
                  استاد هوشنگ سیحون: اعراب می‌خواهند هنر و معماری ایران را به نام خود کنند .
 مهندس هوشنگ سیحون نیاز به معرفی چندانی ندارد. برخی او را پدر معماری مدرن ایران می‌دانند. فعالیت هنری و معماری ایشان در طول نیم قرن زبانزد همه عاشقان فرهنگ و هنر ایران زمین است، از طراحی آرامگاه‌های خیام، ابوعلی سینا، فردوسی، کمال الملک، نادر شاه افشار، کلنل محمد تقی خان پسیان، و دهها اثر معماری جاودانه دیگر همچون موزه توس و ساختمان بانک سپه در میدان توپخانه تا صدها بنای مسکونی، نقاشی و سیاه قلم و چند سال تدریس در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران تنها بیان گوشه ای از فعالیت خستگی ناپذیر مهندس هوشنگ سیحون است.
         *        *        *        *        *        *        *        *
 
 
   بروجرد : دروازه قدیمی شهر
     *      *      *      *      *      *      *      *

 
  بروجرد : مقبره پدر علی اکبر دهخدا خانباباخان دهخدا
 این بنا در خیابان سعدی شهر بروجرد واقع شده است.  مقبره پدر علی اکبر دهخدا
  خانباباخان دهخدا که در میان پارک واقع شده و در قرن معاصر و بعد از مرگ دهخدا
 درست شده است . این بنا مربوط به دوره پهلوی است .
 
         *        *        *        *        *        *        *        *
 
 
  بروجرد : قلعه یزدگرد
  قلعه یزدگرد در روستای بید کلمه در جنگ ایران در  مقابل  اعراب  معروف
به جنگ نهاوند، یزدگرد در این دژ مستقر بوده است. احتمال این  مساله با توج ه به نزدیكی قلعه
به نهاوند ( حدود بیست كیلومتر ) زیاد است. ضمن آن كه سراب و چشمه ها ی مناسبی در دامنه
 كوه وجود دارد كه امكان تجمع سپاهیان و نگهداری اسب ها را فراهم  می كرده است .درزمان
ساسانیان ناحیه بروجرد به دلیل پرورش اسب شهرت داشته و در ضمن تقسیمات فعلی كشوری
نمی تواند نشان دهنده تقسیم بندی شهر ها و نواحی در گذشته باشد و در آن زمان کل منطقه به
ماه نهاوند مشهور بوده است . بقایای موجود نشان  می دهد  كه دژ مذكور با
 استفاده سنگ های موجود در منطقه بنا شده و از این لحاظ می تواند
جالب توجه باشد زیرا اكثر قلعه های ایران با استفاده خشت و گل بنا
 شده اند.
 
 
     *      *      *      *      *      *      *      *
 

 بروجرد : مقبره میرزا محمود طباطبائی بروجردی
 
 در کوچه پشت بوستان صامتیه (صفا) آرامگاهی خصوصی قرار  دارد که
 بنای جالب توجهی دارد. مقبره هاي حاج ميرزا محمود مواهب طباطبايي
 و سيد بحرالعلوم بروجرد ۱۳۰۰ ه. ق. در  انتهاي  خيابان  صفاي  بروجرد،
 قبرستاني  بوده  كه  تبديل به باغ ملي شده در داخل اين باغ دو مقبره
 وجود دارد كه يكي  آهني و  متعلق  به سيد بحرالعلوم رحمه الله عليه
  است و دومين  بقعه  در انتهاي  باغ قرار دارد كه با آجر ساخته شده و
 داراي  سر  دري  مزين  به كاشي است. در  داخل  آن  قبري است كه
  تماما كاشي كاري شده و روي قبر با خطر نسخ  شجره و  نام مدفون
  آن  نوشته  شده  كه متعلق  به حاج ميرزا محمود مواهبی  از سادات
 جبل القدر  طباطبايي  صاحب  كتاب «مواهب» در فقه و از خويشاوندان
 مرحو م ايت الله حاج آقا حسین بروجردي است. تاريخ كاشي كاري‌هاي
 روي قبر 1300 هجري است.
 
         *        *        *        *        *        *        *         *  
 

 بروجرد : پل چالان چولان ، دوره صفویه
 
‌این پل در زمان صفوی و روی شالوده پلی از زمان ساسانی ساخته شده و ‌
طول این پل 120 متر است كه دارای شش طاق چشمه آجری... است  كه
پایه‌های آن تا ارتفاع یك متری از سنگ و بدنه از آجر ساخته شده است.
اكنون این پل دارای شرایط مناسبی است. نکته قابل توجه تغییر نكردن عرض
رودخانه است که هنوز آب از زیر تمام طاق چشمه‌های آن عبور می‌کند.
در دو طرف گذرگاه این پل دو دیواره آجری به ارتفاع 90 سانتی‌متر برای امنیت و
ممانعت از سقوط عابران از روی پل ایجاد شده است.
روی گذرگاه پل، جان پناه آجری در طرفین مسیر ایجاد شده که در بالا به شکل
مثلثی و شیروانی ساخته شده است.
تا چندی پیش عبور و مرور خودروها از روی این پل انجام می‌گرفت که امروزه با
ساختن پلی جدید در کنار آن، مسیر حرکت ماشین‌ها تغییر كرده است.
در پایه‌های پل و قسمتی که با آب تماس دارد، زائده‌های مثلثی  شکلی ایجاد
 شده است که جریان عبور آب را تسهیل می‌کند.پل تاریخی چالان چولان در زلزله فروردین 85 خسارت دید كه اكنون این بخش‌ها
 مرمت شده است .
     منبع :جام جم آنلاین
 
          *      *      *      *      *      *      *      *
 
 

  بروجرد : قلعه آق البلاغ یا قلعه پرویز خان
 اين قلعه بر روي تپه اي باستاني و در منطقه نمونه گردشگري آق بلاغ با
مساحت ۴۲۲ هكتار قرار گرفته است . مساحت قلعه حدود ۲۰۰۰ متر مربع
 و مربوط به دوره قاجار است . قلعه پرويزخان آق بلاغ در مورخه 5اذر1380
 با شماره ۴۳۶۶ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .
             *      *      *      *      *      *      *      *
 
 
   بروجرد : امامزاده ابراهیم دهکردی 
 امام زاده ابراهیم مربوط به دوره قاجار است و در شهر بروجرد، بخش مرکزی، روستای دهکرد واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
               *      *      *      *      *      *      *      *
  

 
      بروجرد : تپه گونسپان (پاتپه)
 نام رودخانه ای که قرار هست آب این سد رو تامین کنه و حتی نام این سد از نام روستایی گرفته شده . روستا، رودخانه و حالا هم سد ((کلان)) و یا نام محلی ((کُلون))(واقع در شهر بروجرد).
مدتی پیش وقتی  داشتند  برای  احداث  سد  خاکبرداری  می کردند یک تپه درست وسط سد بود و وقتی  شروع به خاکبرداری تپه  کردند  به دیوارهای زخیم یک قلعه رسیدند و کار  برای مدتی متوقف شد و کار میراث  فرهنگی شروع شد که مشخص کرد قلعه متعلق به دوران ماد هاست (۲۵۰۰-۲۷۰۰ سال قبل) وحتی اثراتی از دوران ما قبل تاریخ، اشکانی، زندیه و قاجاریه هم در این تپه پیدا شده .
هنوز کاوش ها بر روی تپه تمام نشده که بخشی از  سد  آبگیری شده و
 بیشتر تپه زیر آب رفته که با آبگیری کامل سد کل تپه زیر آب خواهد رفت.
 و ظاهراً کار بدون هیچ وقفه ای ادامه خواهد داشت.
در حال حاظر از تپه فقط یک جزیره مونده .   نویسنده : HaMed
 
               *       *       *       *       *       *       *        *
 
 
 
 
   بروجرد : امامزاده حمزه ابن علی
 امام زاده حمزه ابن علي علامه نسابه  ابواسماعيل  طباطباء  از  اعلام قرن  دوم هجري ، مهاجرت پدرش را به شهر بروجرد مي نويسد. ظاهرا بدان جهت مقر سكونت پدرش در شهر بروجرد بوده كه جمع كثيري از پسرعموهاي وي قبلا در اين شهر سكونت داشته اند از اينرو او بهترين مكان جهت زندگي را در شهر  بروجرد برگزيد. سيد محمد تا سال۲۵۶ هجري قمري در قيدحیات بود تا اينكه در آخر همين سال بدرود حيات گفت و در شهر  بروجرد به خاك سپرده شد. آرامگاه او يكي  از  مزارات  مشهور  شهر  بروجرد  است.  امامزاده سيد حمزه علي ، يك برادر به نام  حسن  و يك  خواهر به نام  فاطمه  دارد كه در بروجرد سكونت داشته اند .
 
             *      *      *      *      *      *      *      *
 
 
 
 
  بروجرد : ساختمان شهرداری و جمالیه قبر سید جمال واعظ
  از سران نامدار مشروطیت.
 سیّد  جمال الدّین  واعظ  اصفهانی از سران نامدار مشروطیت و
 پدر محمد  علی  جمالزاده   نویسنده  و  داستان نویس  ایرانی ،
 ملقب به صدرالواعظین و  صدرالمحققین در  سال 1279 هجری
  قمری.  وی به سال ۱۲۷۹ قمری در  همدان یا  اصفهان به دنیا
 آمد.  او  برادرزادهٔ آیت‌آلله سیداسماعیل  صدر عاملی  اصفهانی
 است. در کودکی پدرش را از دست دادو به همراه مادر به تهران
 آمد. پس از تحصیلات ابتدائی به اصفهان رفت و به فراگیری مقدمات
 عربی و فلسفه و عرفان پرداخت. او در اصفهان مشغول وعظ و
 تبلیغ گشت و در اندک زمانی از وعاظ مشهور شد . به علت جوّ
 استبدادی که ضل‌السلطان در اصفهان  برقرار  کرده بود ، سید
 جمال در ۱۳۱۹قمری به تبریز رفت و در  مورد  اهمیت قانون و
 مزایای حکومت قانونی خطابه‌‌هایی ایراد نمود .
 در بازگشت به اصفهان پس از انتشار کتاب رویای صادقانه با همکاری شیخ احمد مجدالاسلام کرمانی و میرزا نصرالله ملک‌المتکلمین، مورد کینهٔ ظل‌السلطان قرار گرفت. سپس به تهران آمد و به تشویق محافل آزادیخواهان شبها در مسجد شاه به وعظ و خطابه پرداخت. وی در اوایل مشروطیت در مساجد و انجمن‌ها به طرفداری از مشروطه‌ سخنرانی می‌کرد. و به همین جهت مورد توجه مردم واقع شده بود. پاره آی از سخنرانی‌ها او در روزنامه‌ای به نام الجمال چاپ شد. در زمان به توپ بستن مجلس ، به شاه عبدالعظیم رفت و از آنجا به قصد عتبات عازم همدان شد. وی بواسطهٔ سوابق دوستی، ورود خود را به میرزا محمس‌خان مظفرالملک ، حاکم همدان ، اعلام کرد. او نیز این مسأله را به دربار تهران گزارش داد . لذا امیرافخم همدانی ، حاکم بروجرد ، از طرف دربار مأمور شد تا سیدجمال‌الدین را به بروجرد ببرد. سیدجمال مدتی در بروجرد زندانی بود و عاقبت توسط عمال محمدعلی‌شاه قاجار مسموم و خفه گردید و در قبرستان یخچال این شهر دفن شد. این آرامگاه امروزه در محوطه شهرداری بروجرد قرار دارد. بعدها این قبرستان به جمالیه معروف گردید. در کارنامهٔ بزرگان سال درگذشت وی ۱۳۳۶قمری ذکر شده است. لباس التقوی از آثار اوست.
      *      *      *      *      *      *      *       *

 
   بروجرد :  قلا رمیان (قلعه رومیان) بروجرد
                                 Borujerd :   Rumian Brücke
                     
 
 تپه قلعه  رومیان  مربوط به  دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های
تاریخی پس از اسلام است و در شهر زیبای بروجرد، روستای نصیرآباد واقع
شده و این اثر در تاریخ ۲۵  اسفند ۱۳۷۹ به ‌عنوان  یکی از آثار ملی ایران به
 ثبت رسیده است.
  آثار  به دست  آمده  از  مناطقی  چون  تپه  قلا رمیان (قلعه رومیان) در جنوب
  بروجرد  و  دیگر  تپه‌ها  و  گورستانهای  تاریخی  سکونت  بشر را از دست کم
  ۵۰۰۰ سال پیش در این ناحیه مسجل  می‌کند.  سیلاخور  و  بروجرد  در  طول
  تاریخ جنگهای زیادی را  به  خود  دیده‌ است و  بارها  مورد  هجوم  قرار  گرفته
  ‌است. بنا بر آثار موجود اسکندر ، اعراب ، مغولها ، تیمور و افغان‌ها هجوم‌های
  گسترده و ویرانگری به این ناحیه داشته‌اند. سربازان  سیلاخوری  همواره  به
 شجاعت و جنگاوری معروف بوده‌اند و پادشاهان قدیم حساب  مخصوصی روی
  سپاهیان  سیلاخوری  خود   باز   می‌کرده‌اند .  کلمه   سیلاخور    کوتاه    شده
 سیلاب خور است که نشان می‌دهد از گذشته‌های دور سیلاب مشکل عمده‌ای
  در منطقه بوده‌است.
      *      *      *      *      *      *      *      *
 
 
 بروجرد :  امامزاده خالد بن علی ( خالُقِ علی ) :
 
امامزاده خالد بن علی که در منطقه به خالُقِ علی شهرت دارد
در این روستا قرار گرفته و مورد احترام اهالی منطقه است.
 
          *      *      *      *      *      *      *      *
 
 
 بروجرد : خانه تاريخي موثقي ،موزه هنرهاي سنتي
        *      *      *      *      *      *      *      *
 
 
   
 
                                                        بروجرد : امامزاده زين‌العابدين
 بقعه متبركه امامزاده زين‌العابدين در 45 كيلومتري  بروجرد  در  بين  گورستاني  در روستاي گوشه مروك و در نزديكي سد مروك واقع است. اهالي بروجرد  صاحب اين قبر را زين‌العابدين يكي از پسران امام موسي كاظم عليه السلام مي‌دانند. در داخل اين گورستان سنگ قبرهايي به خط كوفي بر‌گ‌دار ديده مي‌شود كه اين سنگ قبرها به رنگ خاكستري تيره مي‌باشند و به احتمال زياد قدمت آنها به قرن ششم تا هفتم هجري قمري باز مي‌گردد. در مجمع‌النساب از شخصي به نام غياث‌الدين محمد ابن طيب شاه ابن محمد ياد كرده كه در تاريخ 709 هجري‌قمري به حدود دربند سولان در ولايت سيلاخور  وفات  يافته  كه  ممكن  است در  اين  منطقه فوت  نموده و در اين گورستان دفن شده باشد. بقعه مذكور تا كنون مورد بررسي و تحقيق قرار نگرفته و كسي نيز از اين بقعه نام نبرده است. بناي زين‌العابدين بر نقشه چند ضلعي ساخته شده و داراي گنبد و پوسته است و مصالح به‌كار رفته در اين بقعه، آجر، گچ و اندود كاه‌گل است. در ضلع شرقي ايوان كتيبه‌اي با ابعاد 40 در 52 سانتي‌متر نصب شده كه تاريخ مربوط به سال 1311 ه.ق است. درون اتاق مقبره و بر روي سنگ قبر دو ضريح چوبي قديمي و جديد قرار گرفته و ضريح جديد بر روي ضريح قديمي نصب شده است. درون اتاق مقبره و بر روي سنگ قبر دو ضريح چوبي قديمي و جديد قرار گرفته است.
 
 
      *      *      *      *      *      *      *      *
 

  بروجرد :  کوچه مقبره
         *      *      *      *      *      *      *      *
 
 
    بروجرد : تپه‌ خانجان‌خاني‌
در جنوب‌ دهستان‌ ده‌ پير تپه‌ خانجان‌ خاني‌ قرار گرفته‌ و داراي‌ آثار سفالي‌
ساساني‌ است‌.كوزه‌هاي‌ محتوي‌ استخوان‌، از قسمت‌هاي‌  بريده‌  آن‌ پيدا
شده‌ است‌. روي‌ اين‌ تپه‌، قبري‌ قرار دارد كه‌ مورد احترام‌اهالي‌ است‌ و به‌
«سرمگو» مشهور مي‌باشد. پايه‌ ستون‌هاي‌ سنگي ‌ متعدد  موجود  اين‌
محل‌، به‌ دوره‌ پارت‌هامربوط‌ است‌. از آثار دوره‌ اسلامي‌ نيز سنگ‌ قبرهايي
‌ به‌ خط‌ كوفي‌ يافت‌ شده‌ است‌.
 
             *      *      *      *      *       *      *       *
 
 
 
 بروجرد : ترنجستان حاج ابوطالب بیرجندی بروجردی
     *      *      *      *      *      *     *       *
 
 بروجرد : بنای امام زاده محسن ابن علی 
 آرامگاه محسن خالد ابن علی در  روستای  گوشه در ۲۸ کیلومتری
 جنوب خاوری بروجرد بر سینه كوه مشهور به «دیارگاه» در قسمت
 شمالی و بالای  روستا قرار گرفته است .  جنس  بنا از سنگ و آجر
بوده و گنبد مخروطی شكل آن  بر بنایی  هشت ضلعی كه هر ضلع
آن ۵/۲ متر است، بنا نهاده شده است و  روی  گنبد را  با  موزاییك  و
كاشی پوشانده اند.  ارتفاع  این بقعه حدودا ۱۳ متر است.  در وسط
قبری است كه بر روی آن ضریحی از چوب مشبك با نقوش ستاره‌ای
 قرار دارد. درب  ورودی  مقبره  به  بلندی ۷۰/۱ متر از جنس چوب و
 قدیمی  است  كه تیكه كاری هایی به اشكال هندسی دارد . بقعه
 امام زاده محسن بن علی (ع) به  اعتقاد  اهالی مربوط به فردی از
اعقاب حضرت زین العابدین (ع) است.
 
     *      *      *       *      *       *      *       *
 
 
 
 

  بروجرد : بازار راسا        Basar von Borujerd
 
 مجموعه بازار قديمي «راستابازار»  بروجرد  كه  تا  به امروز نيز باقي مانده، يكي از مراكز تجاري و كسب و كار اقتصادي  بروجرد  است.  مي‌توان  نشانه هايي از برخي حرفه هاي قديمي بروجرد را در اين بازار  سرپوشيده ديد. هر صنفي در يكي از راسته هاي اين بازار، به فعاليت مشغول است.معماري اين بازار نيز جالب توجه و در خور ستايش است.
     *      *      *      *      *      *      *      *

  بروجرد : موزه قدیمی بروجرد
  خانه حاج آقا کمال الدین نبوی طباطبایی بروجردی  - موزه تاریخی بروجرد
       *      *      *      *      *      *      *       *
 
 
 
  بروجرد :  آرامگاه زواریون (زواریجان یا زوارگان)      
                                     Zavvarian Grabmal  :   Borujerd
 
 این بنا در شمال شهر بروجرد واقع شده است. و آرامگاه برکیارق
 پنجمین  پادشاه  سلسله  سلجوقیان و تاریخ وفات بروجرد سال
 ۴۹۸ قمری می باشد .
 
  *      *      *      *      *      *      *      *
 

بروجرد  : خانه تاریخی
 منزل قديمي مرحوم حاج آقا كمال نبوي بروجردی
       *      *      *      *      *      *      *      *
 

بروجرد : دبیرستان پهلوی سابق
 این دبیرستان جزء اولین دبیرستانها ساخته شده در ایران میباشد
 که بیش از صد سال قدمت دارد و  در اول سلطنت پهلوی ساخته
 و اولین دبیرستان غرب کشور می باشد . 
 "ساختمان دبیرستان در 2طبقه ساخته شده و  کل  زیر  ساختمان خالی وبصورت زیرزمین است که بسیار ماهرانه آنرا  ایزوله کرده اند و ناودانهای شیروانی ساختمان در فصول  بارندگی  نزولات  آسمانی  را  به  زیر زمین هدایت میکرد ند ودر آنسالها که از لوله کشی وآب  شهری خبری  نبود در فصول بهاروپائیزوتابستان ..مستخدمین بوسیله سطل و آب پاش از آبهای انبار شده در آن برای  گل کاری و پاشیدن  داخل  حیاط  استفاده  میکردند دبیرستان دارای 2زمین  رسمی  والیبال بود  1زمین  رسمی  و استاندارد بسکتبال و1زمین  رسمی تنیس...و بقیه حیاط را باغچه ها  و درختان کاج وسرووچنار های بلند پوشانده بوددبیرستان دارای تالاربزرگ سخنرانی است که سن نسبتا جالبی دارد زیر سن خالی وبرای تعویض لباس وگریم هنرمندان بکار میرفته. "
 
 
        *       *       *       *       *       *       *       *
 
 
 
  بروجرد : خانهء تاریخی افتخاره الاسلام طباطبائی بروجردی
 خانه  قديمي  مرحوم افتخار‎الاسلام نبوي  طباطبایي  شامل  چندين خانه قديمي،‌ حمام، مسجد و  مقبره بزرگان سادات طباطبايي بوده که  از جمله ويژگي‌هاي مهم اين  بناها  مي‎توان  به  وجود  حياط‏‌هاي  نسبتاً ‌ وسيع  با باغچه‌هاي پرگل و  درختان تنومند،‌ اندروني و بيروني،‌ تالارها و پس  تالارها،‌ پستوخانه‌ها، ‌يخچال‎هاي تعبيه شده در كف حياط و بعضاً حوضخانه و حمام  شخصي  اشاره  كرد .  وجود  هنرهاي  تزئيني  مختلف مانند كاشي‎كاری، ‌نقاشي، آجركاري،‌ نجاري و منبت‎كاري،‌ گره چيني و حجازي نيز از خصوصيات قابل توجه و مهم اين بناهاست.
      *      *      *      *      *      *      *       *
 
   بروجرد : تپه قرق  ، روستای قرق
تپه قرق در روستايي به همين نام در 24 كيلومتري جنوب خاوري بروجرد  قرار دارد.
پنج طبقه از اين تپه مشخص و آشكار شده است. در اين تپه، سفال هاي  منقوش
هم زمان تپه گيان و نيز كوهدشت لرستان يافت شده است.   نقش  سفال ها به
رنگ اخرايي و به اشكال هندسي يا سبد باف است. سفالينه هاي عصر اشكاني
 نيز در اين تپه ديده شده است. تپه قرق مربوط به عصر مس - مفرغ است و درشهر بروجرد، بخش مرکزی، دهستان شیروان، روستای قرق واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۵ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .
                *      *      *      *      *      *      *       *
 
 
  بروجرد : امامزاده پیرنوح
      *      *      *     *      *      *      *      *
 
 

 بروجرد : کوه چغا مجسمه آرش   Borujerd : Der Schütze Arasch
 
            *      *      *      *      *      *      *       *
 
  بروجرد :  مسجد قلعه
 مسجد قلعه بروجرد ،در شرق شهر بروجرد مسجدی بنام مسجد
 قلعه وجود دارد که بنای آن به دوره قاجار بر می گردد.  نام  قلعه
 به خاطر مجاورت با دیواره قلعه قدیمی شهر به  این  مسجد داده
 شده است.  شبستان  اين  مسجد  در  سال 1310 و ايوان  آن در
 سال 1311 ه . ق به اتمام رسيده است .
 
    بروجرد : دروازه قدیمی شهر بنام قلعه آخر خیابان جعفری
               *      *      *      *      *      *      *       * 
 
 
 
 
 
 
بروجرد : کوه چغا
        *      *       *       *       *       *       *       *
 
 
 بروجرد : صامتیه ، مقبره صامت بروجردی
 قبر صامت بروجردی شاعر بزرگ سده سیزدهم، در بوستان صامتیه در   خیابان صفای این شهر قرار دارد و در سالهای اخیر بنای یادبودی توسط شهرداری بر آن ساخته شده و سنگ قبر آن تجدید گردیده است. مقبره صامت بروجردی ( سال ۱۲۶۳ )
 
      *      *      *      *      *      *      *      *
 

 بروجرد : مقبره پدر بزرگ علامه بحرالعلوم عکس از احمد معطری
 
 
      *       *       *       *       *       *       *       *
 
 
 

 

 بروجرد : امامزاده قاسم  قرن ۸        :   Borujerd
                                               Imamzadeh Ghasem
در شرق شهر بروجرد بنای امام زاده قاسم  بروجرد  متعلق  به قرن هشتم هجري قمري و دوره شاهرخ تيموري است،  اين بنا شامل  صحنه و مقبره و گنبد هرمي شكل آجري است  و اهميت و شهرت اين بقعه به علت دارا بودن مجموعه هاي ظريفي از  هنرهاي  نجاري  است.  بر درب ورودي  چوبي اين بقعه تاريخ سال هاي 738 و 808 و 850 هجري قمري حكاكي شده و بر روي اين در كتيبه تاريخي به خط رقاع برجسته  حكاكي شده و از متن آن چنين بر مي‌آيد كه اين مزار براي قاسم بن زيد در شهر محرم الحرام سال 738 هجري قمري ساخته شده است . همچنین دو قبر ، حسن  و  محمد ، فرزندان شاه چراغ كه در شيراز  مدفون است ، مي باشد )» . از نوشته فوق چنان برمي   آيد كه اين مقبره متعلق به حسن و محمد ،  فرزندان  شاه چراغ ـ كه  فرزند بلاواسطه امام موسي بن جعفر است (ع) ـ مي باشد .     *       *      *      *      *      *      *      *
 

  
    بروجرد :  دریاچه چغا
  *      *      *      *      *      *      *      *
 

  بروجرد : پارک سماور
       *      *      *      *      *      *      *      *

  بروجرد :  عمارت  تاريخي  زيبا و مهم  شهر كه ناصر الدین شاه قاجار
 در آن  تعطیلات خود را در موقع  بودن در بروجرد سپری می کرده است .
    
          *      *     *      *      *      *      *      *
 
 

  بروجرد : پل قلعه حاتم ، دوران قاجار
                                                    : Borujerd
                                     Ghaleh Hatam – Brücke
      *      *      *      *      *      *      *      *
 
 
   بروجرد:  بنای امامزاده والیان 
در ۲۴ کیلومتری  جنوب  بروجرد  و  بر سر راه   بروجرد - خوزستان در
روستای والیان بروجرد آرامگاهی با قدمت تاریخی وجود دارد که مورد
احترام اهالی است. در این آرامگاه دو قبر معروف به امامزاده احمد و
خدیجه خاتون وجود دارند.  مقبره  از  نظر  فرم  بنا به جز قسمت طاق
حرم  چندان  قدیمی  به نظر  نمی رسد  و  دارای  ایوان  دو گلدسته و
 گنبد است . در اطراف  آن  گورستان  قدیمی   است  كه  قدمت  آن به
قرن ۶ هجری می رسد و اغلب سنگ قبرهای آن به  خط  كوفی است.
در گویش محلی به آن امامزاده ویلون  گفته می شود   که به مردم آن
را به کنایه یا ناآگاهانه به معنای امام زاده سرگردان به کار می برند.
          *      *      *      *      *      *      *      *
 
 

بروجرد : سنگ قبر قدیمی
       *       *       *       *       *       *       *       *
 
   منابع  :
 وبلاگ نگاه :  http://negah.irib.ir/search/resu

 

مسجد جامع بروجرد یکی از نخستین مسجدهای ساخته شده در ایران است که در قرن دوم تا سوم هجری در شهر بروجرد بنا نهاده شده است. این مسجد در دل یکی از محله‌های تاریخی شهر به نام «دو دانگه» واقع شده و به لحاظ معماری و قدمت، از بناهای خاص استان لرستان و شهر بروجرد است. معماری مسجد جامع بروجرد یکی از شاهکارهای تاریخ معماری ایران می‌باشد که هم ویژگی های معماری اسلامی و هم معماری باستانی ایران (ساسانیان) را در خود جای داده است. در چند سال اخیر بدلیل عدم رسیدگی، بازسازی، نشت نم و باران از بام بنا، رویش گیاهان هرز بر روی گنبد و بنا و همچنین صدمات و فرسودگی ستون های اصلی مسجد و ریزش آجر ها این بنای تاریخی دچار مشکلاتی شده است.